Η πιο καίρια παρομοίωση για τον άνθρωπο

Διαβάζοντας τον Όμηρο έπεσα πάνω σε μια παρομοίωση που αφορά τον Οδυσσέα, αλλά κατ' επέκταση περιγράφει τον άνθρωπο με τρόπο που δεν το έχω ξανασυναντήσει στα μακρινά μου ταξίδια μέσα στις λέξεις. Το μεγαλείο του ανθρώπου, τις ιδιότητές του, τη χαρά του Ομήρου για τον Άνθρωπο, την πίστη του σ' αυτόν. Απολαύστε το:

(Ο Οδυσσέας γυμνός μετά την ταλαιπωρία του στη θάλασσα έξω απ' το νησί των Φαιάκων, καταφέρνει να πατήσει στεριά, και γυμνός ετοιμάζει τη στρωμνή του για να ξεκουραστεί.)

"Τρύπωσε εκεί, κάτω από θάμνα δίδυμα, ελιά κι αγρίλι που ξεφύτρωναν μαζί.
Δεν έφτανε ως εδώ το μένος των υγρών ανέμων,
δεν τα χτυπούσε αυτά τα θάμνα ήλιος με τις αχτίνες του,
όταν σηκώνεται λαμπρός, μήτε η βροχή τα διαπερνούσε.
τόσο πυκνά συμπλέκονταν το 'να μαζί με τ' άλλο.
Γλίστρησε ο Οδυσσέας στον κόρφο τους, και με τα χέρια του
φτιάχνει το στρώμα του παχύ κι ευρύχωρο,
από τα φύλλα τα πολλά που ήταν χυμένα γύρω, τόσο και τέτοιο,
που θα μπορούσε δυο και τρεις ανθρώπους να τους προφυλάξει,
ακόμα και σε χειμωνιάτική ώρα, όταν βαραίνει ο καιρός πολύ.
Το έργο του κοιτώντας, βασανισμένος ο Οδυσσέας και θείος,
ένιωσε μέσα του χαρά. στη μέση ξάπλωσε ρίχνοντας
από πάνω του σωρό τα φύλλα.
Πώς κάποιος έκρυψε δαυλό μέσα στη μαύρη στάχτη,
σε χτήμα απόμερο, που γείτονες στο πλάι του δεν έχει, σώζοντας έτσι
το σπέρμα της φωτιάς, που να μην είναι ανάγκη απ'αλλού ν'ανάβει.
με ένα δαυλό παρόμοιος ο Οδυσσέας σκεπάστηκε με φύλλα. "

Οδυσσέας: Οι άπειρες δυνάμεις της φωτιάς, οι καταστρεπτικές κι οι ζωογόνες. Οι άπειρες δυνατότητες που έχει ο άνθρωπος κατακτώντας την. Ο άνθρωπος λοιπόν, είναι φωτιά.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΚΑΙ ΠΗΝΕΛΟΠΗ: Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΑΙΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ

Διάβασα τώρα το πρωί ένα κομμάτι από την Οδύσσεια που μου φάνηκε εξαιρετικά δυνατό. Είναι η περιγραφή του συζυγικού κρεβατιού του Οδυσσέα και της Πηνελόπης. Το παρουσιάζω εδώ και τα σχόλια δικά σας:

(Μιλά ο Οδυσσέας)
"Γυναίκα, άσχημο λόγο πρόφερες που την ψυχή δαγκώνει.
Ποιος μετακίνησε την κλίνη; Το βλέπω δύσκολο
και για τον έμπειρο τεχνίτη ακόμη. μόνον θεός, αν ήθελε,
θα το μπορούσε κατεβαίνοντας να της αλλάξει θέση. θνητός που ζει,
κι αν είναι στην ακμή της νιότης του, εύκολα δεν μπορεί να τη σαλέψει.
Γιατί σ'αυτήν την τορνευτή μας κλίνη κάποιο σημάδι υπάρχει
απαραγνώριστο -το 'καμα εγώ, άλλος κανείς.
Φύτρωνε μέσα στους σπιτιού μας τον περίβολο κορμός μακρόφυλλης ελιάς,
πάνω στο θαλερό της φούντωμα, χοντρός σαν μια κολόνα.
γύρω του εγώ την κάμαρη έχτισα και την ανέβασα
με πέτρες πανωτές στο τελικό της ύψος. μετά τη στέγασα
καλά από πάνω, και την ασφάλισα με κολλητά πορτόφυλλα,
να αρμόζουν μεταξύ τους.
Τότε πια κούρεψα κλαδιά και φούντες της μακρόφυλλης ελιάς,
κλάδεψα με επιδέξια τέχνη τον κορμό απ' την ρίζα του,
με το σκεπάρνι τον πελέκησα, τον στάθμισα
για να ισιώσει, τον δούλεψα να γίνει κλινοπόδαρο, κι άνοιξα
πάνω του τρύπες με το τρυπάνι. Αρχίζοντας μετά τον πλάνησα
κι άπλωσα του κρεβατιού την τάβλα. τελειώνοντας,
μ'ασήμι, μάλαμα και φίλντισι την κλίνη στολισα, και τάνυσα
λουριά βοδιού, απ'την πορφύρα φωτεινά.
Αυτό είναι το σημάδι που σου φανερώνω. μόνο που δεν γνωρίζω πια,
γυναίκα, αν παραμένει ριζωμένη η κλίνη μας ή μήπως
άλλος αλλού την έστησε, κόβοντας σύρριζα το λιόδεντρο..."

Μια ευχή για τους ερωτευμένους, γυναίκες και άντρες: είθε ο έρωτάς σας να είναι φτιαγμένος από παρόμοιο ριζωμένο δέντρο, να τον έχει τορνεύσει ένας τέτοιος άνθρωπος, που ακόμα και στον θεϊκό Παράδεισο θα έχει πίστη και πόθο για τη δική του 'θνητή' δημιουργία. Έτσι να φτιάχνουμε κι εμείς τις σχέσεις μας: με τα σύμβολα του αιώνιου. Και να το κάνουμε συνειδητά -γιατί δεν έχουμε τίποτα πιο σημαντικό από αυτή τη γνώση. Τότε θα έχει νόημα για την Πηνελόπη να περιμένει, και για τον Οδυσσέα να απαρνηθεί την αθανασία.
(Εντάξει, Οδυσσέα, με έπεισες.) :-)

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ

Νέες σκέψεις εξαιτίας του Ομήρου. Είπε κάποιος ότι ο Όμηρος μπορεί να είναι γυναίκα; Ας δούμε τις γυναίκες: Η Αθηνά και η Πηνελόπη, τα σύμβολα της σύνεσης. Η Αθηνά βέβαια έχει και μερικά πάθη που την κάνουν μια παράξενη φιγούρα (είναι ερωτευμένη με τον Οδυσσέα, ή δεν είναι, τέλος πάντων, ας μας απαντήσει στο επόμενο επεισόδειο!). Το λέω αυτό επειδή όταν μιλάει για την Καλυψώ, το πρώτο που βρίσκει να πει στην αλφα ραψωδία είναι πρόκειται για την κόρη του Άτλαντα του οποίου η γνώμη γυρίζει μόνο στο κακό και το δεύτερο, όταν έχει πάρει μορφή ανθρώπου και μιλά στον Τηλέμαχο, ότι τον Οδυσσέα κρατούν βάναυσοι άνθρωποι. Μεγάλη εκτίμηση τρέφει για την Καλυψώ όπως βλέπετε. Για την Καλυψώ που παρακάτω ο ποιητής την στολίζει με όμορφα μεν επίθετα, αλλά ο Οδυσσέας κλαίει σπαρακτικά θέλοντας να φύγει απο κοντά της.
Έχουμε και την Κίρκη, άλλο σύμβολο της γυναικείας 'σατανικότητας'. Θα την δω πιο αναλυτικά αργότερα.
Έχουμε τις πιστές σκλάβες, εκ των οποίων μία, ο Λαέρτης, όταν ήταν νεαρή, την αγόρασε προς 20 βόδια -φαντάζομαι αστρονομική τιμή για σκλάβα- αλλά παρόλο που την τίμησε σαν τη γυναίκα του ΔΕΝ ΚΟΙΜΗΘΗΚΕ ΠΟΤΕ ΜΑΖΙ ΤΗΣ για να μην θυμώσει η νόμιμη σύζυγος.
Ως εδώ πάντως, και ειδικά ορμώμενη από τις περιπτώσεις της 'απορριπτέας' Καλυψώς και Κίρκης, της 'συνετής' Πηνελόπης (συντηρητικό πρότυπο), της σκλάβας που δεν την εκμεταλλεύτηκαν σεξουαλικά, δε μου φαίνεται ότι ο ποιητής της Οδύσσειας ήταν ποιήτρια.
Θέλω βέβαια να ξαναδώ αυτά τα πρότυπα της σεβαστής συνετής ΘΝΗΤΗΣ γυναίκας και της όμορφης αλλά ύπουλης νεράιδας για να πιάσω το πνεύμα του ποιητή κάπως πιο βαθιά. Προς το παρόν δεν ξέρω γιατί, αλλά μου βγαίνει μια διαμαρτυρία. Αν έκανε σύμβολα τις γυναίκες για να πει κάτι, τους άνδρες τους έκανε αντίστοιχα σύμβολα για να πει κάτι άλλο;
Όχι, δεν είμαι φεμινίστρια, και μακριά από μένα αυτή η ταμπελίτσα. Αλλά μου προκύπτει η διαμαρτυρία ως εκπρόσωπος ενός φύλου που έχει τραβήξει πολλά, έχει στερηθεί και στερείται πάρα πολλά, και έχει φορτωθεί όλων των ειδών τις αρνητικές ταμπέλες -χωρίς να έχει εκτιμηθεί δεόντως η συναισθηματική της προσφορά στο χτίσιμο και στη διατήρηση μιας σχέσης, της ομορφιάς αυτού του κόσμου, χωρίς να αναφέρω τα πιο σημαντικά (μητρότητα κλπ). Μια απλή θλίψη ήθελα να δηλώσω. Και να ρωτήσω ένα Γιατί τόσος φόβος;

Καλυψώς συνέχεια

Καλά, έχω τρελαθεί πρωί πρωί με την Οδύσσεια. Ξεκινάω να αναρωτιεμαι αν δικαιούνται να ονομάζονται περσόνες τα πρόσωπα της Οδύσσειας και απαντώ πως όχι, γιατι οι συμπεριφορές τους δεν είναι αντιπροσωπευτικές σε ΄ολο το το εύρος τους. Πχ η Καλυψώ δε θρηνεί την απώλεια του αγαπημένου. Κι έρχεται ο Οδυσσέας και κλαίει με μαύρο δάκρυ. Επομένως η Καλυψώ δεν κλαίει επειδή κάτι άλλο ισχύει: Μάλλον επειδή φοβάται πως αν κλάψει θα κρατήσει κοντά της τον Οδυσσέα, κι αυτό είναι απαγορευμένο, οπότε φοβάται την οργή του Δία. Πωπω, δύναμη η γυναίκα…
Μου αρέσει σ’ αυτήν επίσης που στην αρχή παρουσιάζει στον Οδυσσέα ως δική της την απόφαση να τον αφήσει να φύγει, αλλά δεν ξερει αν συμφωνούν και οι θεοί μαζί της –για να τον τρομάξει ασφαλώς. Αλλά κατόπιν, όταν τρώνε και πίνουν, του αποκαλύπτει πως θα πατήσει το χώμα της πατρίδας του, αλλά πριν θα πάθει πολλά… (Θέλει να τον κρατήσει και βλέπει ότι δεν μπορεί. Οπότε μόνο η ειλικρίνεια σώζει την κατάσταση.)
Πάντως δεν πρόκειται να περάσει και πολλά ο Οδυσσέας: μια τρικυμιούλα μόνο… Κι εδώ που τα λέμε, αφού ο Οδυσσέας ήταν 7 χρόνια κοντά στην Καλυψώ, πάει να πει ότι οι περιπέτειές του κράτησαν 3 χρόνια μόνο. Όλα αυτά: Πολύφημος, Λαιστρυγόνες κλπ ήταν ΜΟΝΟ για 3 χρόνια. Και τα 7 τα πέρασε στο μέλι… αλλά φαίνεται ούτε το μέλι δεν είναι αρκετά καλό για μερικούς που τρώγονται συνεχώς προς νέες κατευθύνσεις…
Το φοβερό είναι ότι κάθε φορά που θα ασχοληθώ με την Καλυψώ, η ίδια μου βγαίνει μια δυνατή, ανθεκτική, πονηρή γυναίκα, αλλά ο Οδυσσέας μονίμως είναι ο κάτοχος της ‘αξίας’. Τελικά η Καλυψώ είναι μόνο το πρόσχημα για να δούμε τις αρετές ενός ανθρώπου που άλλοι, σήμερα, θα ονόμαζαν τρελό. Ή θα βγάλουμε όλοι το καπέλο μας στον πρώτο που διακύρηξε το ‘πατρίς –θρησκεία- οικογένεια’ (αλλά η θρησκεία πήγε άπατη, αφού τα άλλα δύο ενώθηκαν και έκαψαν την Καλυψώ). Ούτε και ο θεός δε μπορεί να νικήσει την πατρίδα και την οικογένεια; Μάλλον και αυτός βγάζει το καπέλο του, ε; Τόση αξία πια στον Οδυσσέα… (ιερόσυλη νιώθω να τον ειρωνεύομαι, αλλά μάλλον ως τέκνο, οφείλω να τον μιμηθώ, όπως το παιδί το γονιό του. Έτσι δεν κάνουν τα παιδιά στους γονιούς τους; Λατρεία, αλλά αμφισβήτηση.)

Καλυψώ

Διαβάζοντας Οδύσσεια, για πρώτη φορά συνειδητοποίησα την τραγικότητα της νύμφης Καλυψώς, που κοιτάζει τον αγαπημένο της να θρηνεί για μια θνητή, και να θέλει να φύγει. Την υποχρέωσή της να υπακούσει σε κάποιον ανώτερο, και να αφήσει τον Οδυσσέα να επιστρέψει εκεί όπου ανήκει. Το ξέρει πως είναι ανώτερη από την Πηνελόπη, αλλά τελικά αυτό δεν έχει καμιά σημασία. Θα ζήσει κι αυτή το δράμα της απόρριψης, σα να ήταν θνητή. Και βέβαια, δεν την ενδιαφέρει καθόλου αν είναι θεά ή θνητή σ' αυτή την περίπτωση.

Ποιος ξέρει τι διαδραματίστηκε στη σπηλιά της από τη στιγμή που ο Ερμής της μετέφερε την επιθυμία του Δία να αφήσει τον Οδυσσέα να φύγει, μέχρι την πορεία της στην παραλία για να του πει πως αποφάσισε να τον αφήσει να φύγει με τη θέλησή της. Εμφανίζεται με ψηλά το κεφάλι, ψύχραιμη. Αλλά δεν ξεφεύγει τη μοίρα των ερωτευμένων, και φαντάζομαι πως η ψυχραιμία της ήταν μια μάταιη παρηγοριά...

Πολλοί έγραψαν για την Καλυψώ και τον Οδυσσέα. Το ποίημα που ακολουθεί αφορά κυρίως την επιθυμία του θνητού να "ζήσει" τη ζωή του, και να μην αρκεστεί στην ευτυχία τού να τα έχει όλα εύκολα στα πόδια του. Ο άνθρωπος θέλει να τα κατακτήσει όλα, κι όχι να του δοθούν. Αυτό δηλώνει μεγαλείο -ποιητικό άραγε, ή πραγματικό; δεν έχει σημασία. Ας αφήσουμε τον Λευτέρη Αλεξίου να μιλήσει για τον Οδυσσέα.

Ο Οδυσσέας στην Καλυψώ

Το σώμα σου ως ναός φεγγοβολάει,
στο βράχο ορθό κι ολάσπρο σαν το χιόνι.
Τις απλωτές μαγνιές σου μόνο οι χρόνοι
σαλεύουν, σαν οι αύρες τα πελάη.

Μα εντός μου εμένα αίμα θνητό κυλάει,
που πάθη αρχαία το καιν, μίση και πόνοι.
Κι η αθανασία που τάζεις, το παγώνει
κι αναριγάω στο πέτρινό σου πλάι.

Θέλω να φύγω. Του θανάτου η μοίρα
είναι στα κόκκαλά μου ριζωμένη.
Από του Ολύμπου με τραβάει τη θύρα

η ζωή του ανθρώπου η χιλιοπικραμένη.
Λύσε με πια απ’το δίχτυ σου το πλάνο,
να ζήσω, να παλαίψω, να πεθάνω.
Λευτέρης Αλεξίου